nio's art of coffee

Το ζαχαροπλαστείο «Zonar's» μετά την επαναλειτουργία του, τον Οκτώβριο του 1950 (φωτ. αρχείο Μεγαλοκονόμου).

ΕΞΙ ΧΡΟΝΙΑ μετά το κλείσιμό του, το Zonar's,

ιστορικό στέκι των Ελλήνων διασημοτήτων του προηγούμενου αιώνα, ανακαινισμένο πλέον, θα επαναλειτουργήσει στα τέλη Οκτωβρίου, για όσους επιθυμούν να γευθούν ξανά την παλιά αίγλη του. 

Το κατάστημα αποτέλεσε το στέκι της κοσμικής, πολιτικής και καλλιτεχνικής Αθήνας ακόμη και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Από το 1950 ως και το θάνατο του Ζωναρά (1968), το καφενείο γνώρισε μεγάλες δόξες. Θαμώνες του ήταν μεταξύ άλλων ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Λεωνίδας Κύρκος, ο Ηλίας Ηλιού, ο Γεώργιος Μαύρος, ο Αναστάσιος Πεπονής, ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Μίνως Βολανάκης, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, η Τζένη Καρέζη, ο Δημήτρης Μυράτ.

«Κοσμικόν κέντρο, μεγάλο και πολυτελές»

Ο Άντονι Κουίν έξω από το «Zonar's» (φωτ. αρχείο Μεγαλοκονόμου).

Το 1934, ο Κάρολος Ζωναράς, ομογενής από την Αμερική, ανοίγει το ομώνυμο ζαχαροπλαστείο στο ισόγειο του Μεγάρου Εμπειρίκου, στη συμβολή των οδών Πανεπιστημίου και Κριεζώτου. Με συνεταίρους τον αδελφό του, Κώστα Ζωναρά και τον Παντελή Νικολακόπουλο, μεταφέρουν νέες αντιλήψεις για τη ζαχαροπλαστική, ιδιαίτερα στον τομέα της σοκολατοποιίας και της παρασκευής παγωτού (σε αυτούς άλλωστε οφείλεται η ονομασία του παγωτού «Σικάγο»). Τον Απρίλιο του 1939, ιδρύεται η Ανώνυμη Εταιρεία Σοκολατοποιίας και Ζαχαροπλαστικής Zόναρς Α.Ε.

Ο Δημήτρης Ψαθάς, σε κείμενό του στα «Αθηναϊκά Νέα» τον Αύγουστο του 1937, με τίτλο «Τα οικοδομικά μας μεγαθήρια: θα κτισθεί και το υπόλοιπο τμήμα του μεγάρου του Μετοχικού Ταμείου;», αναφέρει σχετικά: «Εις την γωνίαν Βουκουρεστίου και Πανεπιστημίου, εξάλλου, προβλέπεται ένα κοσμικό κέντρο μεγάλο και πολυτελές, ζαχαροπλαστείο και μπαρ, τύπου ομοίου προς τα μεγαλύτερα και ωραιότερα κέντρα της Βιέννης». Τα πρώτα εγκαίνια του «ζαχαροπλαστείου, μπαρ και εστιατορίου πολυτελείας» Zonar's στη γωνία Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου έγιναν μέσα σε βαρύ κλίμα, στις 21 Αυγούστου 1940, λίγες μόνο μέρες μετά τον τορπιλισμό της «Ελλης» στο λιμάνι της Τήνου.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, το κατάστημα ακολουθεί την τύχη του υπόλοιπου μεγάρου του ΜΤΣ και στεγάζει υπηρεσίες αναψυχής των Γερμανών και μετά των Βρετανών.

Στις 3 Ιουνίου 1950, το «Zonar's» ξανανοίγει τις πύλες του στο αθηναϊκό κοινό. «Με το Ζαχαροπλαστείον Zonar's, η πρωτεύουσα θα επανακτήση εις το κέντρον της την προπολεμικήν της όψιν, την οποίαν ολόκληρος δεκαετία πολέμων και κατοχής είχεν εξαφανίσει», διαβάζουμε στο «Το Βήμα» της εποχής.

Το κατάστημα είχε εμβαδόν 490 τ.μ., με πατάρι 133 τ.μ. και υπόγειο 575 τ.μ., περιλάμβανε πωλητήριο, αίθουσα καφέ-ζαχαροπλαστείου, εστιατόριο σε υπερυψωμένο επίπεδο, εργαστήριο στο υπόγειο και american bar με ξεχωριστή είσοδο από τη οδό Βουκουρεστίου (τα τελευταία χρόνια στέγαζε το εστιατόριο του καταστήματος). Οι φωτογραφίες των εγκαινίων του 1950 φανερώνουν την κλασική γραμμή που είχε εξαρχής επιλεγεί, τόσο στο σχεδιασμό του εσωτερικού χώρου όσο και στα έπιπλα των Αθηναίου και Βαράγκη. Οι αρχιτέκτονες, Λ. Μπόνης και Β. Κασσάνδρας, έχουν πια απομακρυνθεί αισθητά από το γεωμετρικό διάκοσμο του Art Deco και επιλέγουν μορφές και τεχνοτροπίες πλησιέστερες στο μοντέρνο κλασικισμό της δεκαετίας του 1940. Μπουαζερί από μαόνι, σε συνδυασμό με καθρέφτες και μεταλλικά διαχωριστικά πλαίσια, κρυστάλλινες προθήκες, δημιουργούν την αίσθηση πολυτελούς οικειότητας, που θα αποτελέσει το σήμα κατατεθέν του «Zonar's» για πολλές δεκαετίες.

Το «Zonar's» του πνεύματος

Μαζί με το γειτονικό «Φλόκα», που άνοιξε δυο χρόνια αργότερα (1952), το «Zonar's» υπήρξε ισχυρός πόλος έλξης για την κλειστή κοινωνία της μεταπολεμικής Αθήνας, που αναζητούσε νέους τρόπους επικοινωνίας και αναψυχής, αντιγράφοντας πρότυπα και συνήθειες μιας Ευρώπης, που παρέμενε ακόμη μακρινή.

Συγγραφείς, όπως ο Γιώργος Κατσίμπαλης, ο Ανδρέας Καραντώνης και ο Λόρενς Ντάρελ συχνάζουν «στο μπαρ του Ζωναρά», ενώ διάσημοι καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων ο Αντονι Κουίν και η Σοφία Λόρεν, όταν βρίσκονται στην Αθήνα, με αφορμή ταινίες που γυρίζονται στη χώρα μας, δίνουν την ευκαιρία στους εγχώριους paparazzi να απαθανατίσουν το «διεθνές» πρόσωπο της Ελλάδας.

Ο συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, Γιάννης Μαρής, αναφέρεται πολλές φορές στο «Zonar's» ως τόπο δράσης των ηρώων του, στις σελίδες των κοσμοπολίτικων περιπετειών του στην Αθήνα του 1960. Στον καθρέφτη του «Zonar's» είδε το Σεπτέμβριο του 1983 ο Νάσος Βαγενάς τον Μπόρχες και έγραψε το ποίημα «Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες στην οδό Πανεπιστημίου (3 Σεπτεμβρίου 1983)», ενώ στον ίδιο χώρο, την επόμενη μέρα, ο Δημήτρης Καλοκύρης θα συνομιλήσει με τον Μπόρχες, τη «μορφή ενός μύθου». Το «Zonar's» θα επιλέξουν ο Μάνος Χατζιδάκις και η Μελίνα Μερκούρη για την τελευταία, κοινή τηλεοπτική τους συνέντευξη την Πρωτοχρονιά του 1993, ενώ, το 2000, ο Jonathan Nossiter το χρησιμοποιεί ως έναν από τους χώρους δράσης των ηρώων του στην ταινία «Signs and Wonders», που διαδραματίζεται στην Αθήνα την περίοδο της δικτατορίας.

Σε αναζήτηση ιδιοκτήτη
Το 1968, η πλειοψηφία των μετοχών πουλήθηκε από τους κληρονόμους του Ζωναρά στον Γιώργο Καβαλάρη, ήδη ιδιοκτήτη του εστιατορίου «Διόνυσος» και, το 1973, η επιχείρηση μετονομάστηκε σε Σοκολατοποιία - Ζαχαροπλαστική Διόνυσος-Zonar's Α.Ε. Το 1995 μετονομάζεται σε Εστιατόρια-Ζαχαροπλαστεία Διόνυσος-Zonar's Α.Ε., ενώ από τότε χρονολογείται και η αντιδικία μεταξύ της εταιρείας και του Μετοχικού Ταμείου Στρατού, που θα καταλήξει στο οριακό κλείσιμο του «Zonar's», το Μάρτιο του 2001.

Το γνωστό καφέ - ζαχαροπλαστείο που στεγάζεται στο εμπορικό συγκρότημα City Link (πρώην κτήριο ΜΤΣ) της Τράπεζας Πειραιώς, πέρασε τον περασμένο Αύγουστο στα χέρια του Λαυρέντιου Φρέρη, ιδιοκτήτη της αλυσίδας γρήγορης εστίασης Everest, ο οποίος ανέλαβε το μάνατζμεντ.

Η αρχική ημερομηνία παράδοσης του Zonar's ήταν το φθινόπωρο του 2005, καθώς το Μάρτιο του 2001 το κατάστημα με τα 67 έτη ζωής έκλεισε για να ανακαινιστεί και να παραδοθεί μαζί με το εμπορικό συγκρότημα City Link, η διαχείριση του οποίου παραχωρήθηκε το 1999, ύστερα από διαγωνισμό, στην Picar, θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, για 50 χρόνια.

Οι πόρτες του City Link, μιας επένδυσης συνολικού ύψους άνω των 250 εκατ. ευρώ, άνοιξαν το 2005 με τη λειτουργία του «Attica, The Department Store», ενώ, το Δεκέμβριο του 2006, παραδόθηκαν το καφέ «Clemente» (πρώην Brazilian, στέκι των ποιητών και διανοουμένων του προηγούμενου αιώνα) και το δημοφιλές εστιατόριο «Pasaji», που βρίσκεται στη Στοά Σπυρoμήλιου.

Το τελευταίο διάστημα, ο όμιλος Everest κάνει περαιτέρω παρεμβάσεις, με σκοπό να αναβιώσει το ιστορικό στέκι της γωνίας Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου, το οποίο θα διατηρήσει τα χαρακτηριστικά art deco στοιχεία του, αλλά θα διαθέτει και σύγχρονες «πινελιές».

Οι στάβλοι που έγιναν σημείο αναφοράς

Η ιστορία του City Link ξεκινά στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, όταν το παλάτι παραχωρεί το οικόπεδο (έκτασης 9.027 τ.μ.) στο Μετοχικό Ταμείο Στρατού. Ετσι, στο χώρο όπου στεγάζονταν μέχρι τότε οι βασιλικοί στάβλοι, προγραμματίζεται η κατασκευή κτηρίων για τη στέγαση κρατικών υπηρεσιών.

Το 1925, η μελέτη των αρχιτεκτόνων Βασίλη Κασσάνδρα και Λεωνίδα Μπόνη κερδίζει τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό και το έργο ξεκινά. Το οικοδομικό συγκρότημα, αποτελούμενο από εννέα συνολικά κτήρια, άρχισε να κτίζεται το 1928 και ολοκληρώθηκε το 1940, σε τρεις οικοδομικές φάσεις (Σταδίου, Παλλάς, Πανεπιστημίου). Η πλευρά της Σταδίου αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής art deco, ενώ η μεταγενέστερη πλευρά της Πανεπιστημίου είναι αντιπροσωπευτική του μοντέρνου κλασικισμού.

Οι αρχικές χρήσεις του ήταν θέατρο και καταστήματα στο ισόγειο, όπου βρίσκονταν και τα ιστορικά «Zonar's», «Brazilian» και «Φλόκα», και γραφεία στους ορόφους, εκτός βέβαια από το «Παλλάς», που κατελάμβανε το σύνολο των ορόφων.

Στο τρίτο υπόγειο του κτηρίου και σε βάθος 10 μέτρων κατασκευάστηκαν, σύμφωνα με τη συνήθεια της εποχής, καταφύγια. Το 1960, ο χώρος του «Maxim» λειτουργεί ως κινηματογράφος, ενώ, το 1971, η Αλίκη Βουγιουκλάκη το μετατρέπει σε «Θέατρο Αλίκη». Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1999, ο κλάδος real estate του ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς αναλαμβάνει ύστερα από σχετικό διαγωνισμό την ανακαίνιση και διαχείριση του οικοδομικού συγκροτήματος για τα επόμενα 50 χρόνια και τέσσερα χρόνια μετά ξεκινούν οι εργασίες ανακατασκευής. Το Δεκέμβριο του 2004 ολοκληρώνονται τα έργα και τον Απρίλιο του επόμενου χρόνου λειτουργεί σταδιακά υπό την επωνυμία City Link. Το φθινόπωρο του 2005, ολοκληρώνεται σχεδόν το σύνολο των εργασιών αναστήλωσης του συγκροτήματος και παραδίνεται στο κοινό.

* Τα ιστορικά στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο του Βασίλη Κολώνα, «Το Μέγαρο του Μετοχικού Ταμείο Στρατού», Εκδ. Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, 2006.

ΤΑΤΙΑΝΑ ΡΟΚΟΥ
ΠΗΓΗ:www.naftemporiki.gr